An ceathrú tráinse d’ábhar Chonradh na Gaeilge eisithe.

 

Bliain dheacair agus aisteach ab ea an bhliain 2020 mar gheall ar phaindéaim Covid-19, agus cuireadh isteach go mór ar an ngnáthshaol. Ní haon ionadh é a rá, ar an drochuair, gur cuireadh isteach ar an obair leanúnach phróiseála ar bhailiúchán Chonradh na Gaeilge. Níorbh fhéidir rochtain a fháil ar na cartlanna ar feadh thréimhse 7 mí chun leanúint leis an obair dhúshlánach chatalógaithe.

Fuarthas rochtain arís ó mhí Lúnasa go Deaireadh Fómhair na bliana seo agus tá áthas orm a bheith in ann thuairisciú go bhfuil an chéad tráinse eile d'ábhar eisithe. Cúig sraith atá i gceist leis an tráinse seo: G60/3 Coistí; G60/13 Ard Fheis; G60/15 Seachtain na Gaeilge; G60/19 Nua-Litríocht, Filíocht agus Scríbhneoirí na Gaeilge agus G60/21 Ábhar a bhaineann le Ceol, Amhráin agus Rince.

Baineann sraith na gCoistí le hobair coistí agus fochoistí éagsúla de chuid Chonradh na Gaeilge agus áirítear léi an Coiste Gnó; an Coiste Airgid; Coiste na bPáistí; Coiste na Féile; an Coiste Um Bhailiú Airgid; an Fochoiste Oideachais; an Fochoiste Gaeltachta; an Fochoiste Oiliúna agus na Fochoistí Craolacháin agus Meán, agus is miontuairiscí agus comhfhreagras atá iontu den chuid is mó.

Cuimsíonn sraith na hArd Fheise ábhar a bhaineann le hArd Fheis bhliantúil Chonradh na Gaeilge. Cuimsíonn sraith Sheachtain na Gaeilge ábhar a bhaineann le féile bhliantúil Ghaeilge an Chonartha a reáchtáiltear i mí an Mhárta. Áorítear leis an dá shraith seo miontuairiscí agus comhfhreagras, aithisc thosaigh, cláir agus ábhar poiblíochta.

Áirítear leis an tsraith Nua-Litríocht, Filíocht agus Scríbhneoirí dréachtscripteanna agus aistí, beathaisnéisí agus scéalta báis, míreanna a bhaineann le comórtais agus duaiseanna, cáipéisí a bhaineann le féilte agus seoltaí leabhar agus ábhar a bhaineann le hiriseoireacht na Gaeilge.

Áirítear leis an tsraith dheiridh san eisiúint seo, Ábhar a bhaineann le Ceol, Amhráin agus Rince bileoga ceoil ginearálta, bileoga ceoil an Oireachtais, cláir, grianghraif, póstaeir agus comhfhreagras. Áirítear leis na bileoga ceoil "Go Mairidh Ár nGaedhilg Slán", ar píosa é a cumadh go speisialta don chéad Oireachtas i mBaile Átha Cliath in 1897.

Díreach faoi bhun 70 bosca atá i gceist leis an eisiúint is deireacaí seo, agus fágann sé gur 240 líon na mboscaí atá eisithe chun dáta. Tá rochtain orthu seo agus ar aon ábhar eile, áfach, faoi réir ag na srianta reatha atá i bhfeidhm ag an rialtas, ar féidir léamh fúthu anseo.

Leanfar leis an obair ar an mbailiúchán iontach seo má ligeann srianta an rialtais dúinn déanamh amhlaidh agus tá súil againn nach mbeidh tréimhse ama chomh fada sin i gceist sula bhfógrófar go bhfuil ábhar eile le heisiúint. Tuilleadh eolas anseo ar a bhfuil ar fáil.

Idir an dá linn, fanaigí slán, fanaigí sábháilte agus beirigí bua,

Niamh

English Version:

Blog 5: Fourth Tranche of Conradh na Gaeilge Material Released.

Naisc eile:

Blag 1: Cartlann Chonradh na Gaeilge - An Chéad Chéim

Blag 2: Cartlann Chonradh na Gaeilge - An Chartlann a Mheas

Blag 3: Cartlann Chonradh na Gaeilge - Chéim 2: An Chóiriú

Blag 4: Cartlann Chonradh na Gaeilge - Taispeántas Digiteach Seolta

An Taispeántas Digiteach

Fourth Tranche of Conradh na Gaeilge material released

2020 has been undoubtedly a strange and difficult year for everyone with the onset of the Covid-19 pandemic and the worldwide heartache and disruption it has caused. It will come as no surprise therefore to state that this has also unfortunately affected the ongoing work of processing the Conradh na Gaeilge collection. Access to the archives to continue the painstaking work of cataloging the collection was not possible for a 7 month period.

From August to October of this year, access was again thankfully possible and I am happy to report that the next tranche of material has now been released. This tranche comprises of five series: G60/3 Committees; G60/13 Ard Fheis; G60/15 Seachtain na Gaeilge; G60/19 Modern Irish Language Literature, Poetry and Writers and G60/21 Music, Song and Dance Material.

The Committees Series relates to the work of various committees and subcommittees of Conradh na Gaeilge including the National Executive; Finance committee; Children's committee; Festival committee; Fundraising committee; Education subcommittee; Gaeltacht subcommittee; Training subcommittee and the Broadcasting and Media subcommittees, and consists mainly of minutes and correspondence.

The Ard Fheis series covers material relating to Conradh na Gaeilge's annual congress. The Seachtain na Gaeilge series covers material relating to Conradh's Irish language festival which takes place annually in March. Both series include minutes, correspondence, opening  addresses, programmes and promotional material.

   

The Modern Irish language Literature, Poetry and Writers series includes draft scripts and essays, biographies and obituaries, items relating to competitions and awards, documents relating to book festivals and launches and material relating to Irish language journalism.

The final series in this release, Music, Song and Dance Material, includes general sheet music, Oireachtas sheet music, programmes, photographs, posters and correspondence.

This latest release comprises of just under 70 boxes of material and brings to 240 the total number of boxes released to date. Access to these and any other material is dependent on current government restrictions however, which can be viewed here.

Government restrictions permitting, the work processing this amazing collection continues and it is hoped that news of further releases will not be as long in coming! To see what is currently available, check the archives catalogue here.

In the meantime, stay safe and take care,

Niamh 

Leagan Gaeilge

Blag 5: An ceathrú tráinse d'ábhar Chonradh na Gaeilge eisithe

Other links:

Blog 1: The Conradh na Gaeilge Archive - The First Step

Blog 2: The Conradh na Gaeilge Archive - Appraising the Archive

Blog 3: The Conradh na Gaeilge Archive - Phase 2: The Arrangement

Blog 4: Conradh na Gaeilge: Digital Exhibition Launched

Conradh na Gaeilge Digital Exhibition

Cartlann Chonradh na Gaeilge - Taispeántas Digiteach Seolta

                                     

An mhí seo caite seoladh miontaispeántas digiteach de Chartlann Chonradh na Gaeilge, ina raibh níos mó ná 40 íomhá ón mbailiúchán ar taispeáint, mar chuid d’imeachtaí Sheachtain na Gaeilge. Maith mar a tharla, bhí an obair ionann is críochnaithe sular tugadh ordú dianghlasála de bharr COVID-19, agus bhíomar in ann an taispeántas iontach seo a sheoladh go cianda Lá Fhéile Pádraig, lá deiridh an fheachtais bhliantúil. I mblaganna roimhe seo (féach na naisc thíos) rinne mé cur síos ar an obair a bhíonn ar bun sa chúlra sula gcuirtear bailiúchán ar fáil don phobal, ar na cúraimí a chaithfidh cartlannaí a chur i gcrích agus ar na cinntí a chaithfear a ghlacadh. Fógraíodh freisin go gcuirfí ábhar ar fáil don phobal diaidh ar ndiaidh, in ionad fanacht go mbeadh an bailiúchán uile próiseáilte go hiomlán, de bharr ollmhéid an bhailiúcháin iontaigh seo. Mar sin de, dearadh an taispeántas nua seo le feidhm an-tábhachtach eile a chur i gcrích - tugann sé comhthéacs don úsáideoir, rud a bhfuil tábhacht nach beag leis nuair atá rochtain á soláthar de réir a chéile ar an mbonn seo.

Comhthéacs:

Nuair atá ábhar ó bhailiúchán cartlainne á scrúdú, tá sé ríthábhachtach go dtuigeann an t-úsáideoir comhthéacs an ábhair sin. Mar shampla: Cén chaoi a mbaineann an t-ábhar seo leis an mbailiúchán trí chéile? Cén chaoi a mbaineann sé le hábhair eile sa bhailiúchán? Cuidíonn an taispeántas seo leis an úsáideoir teacht ar fhreagraí na gceisteanna sin. Ar an gcéad dul síos, ar an leathanach baile tugtar eolas cúlra faoin eagraíocht féin, faoin tréimhse ama a gclúdaítear sa bhailiúchán, faoin dóigh agus faoin tráth ar bailíodh an t-ábhar seo agus ar tugadh do OÉG é.

Ar an dara leathanach den taispeántas ar líne ("Leagan amach"), tugtar mioneolas ar an dóigh a leagtar an bailiúchán amach, ar an gcúis ar grúpáladh ábhair áirithe le chéile, agus ar an gcúis ar glacadh cinntí áirithe. Nuair atá leagan amach bailiúcháin á shocrú, bíonn an cartlannaí i gcónaí ag smaoineamh ar cé chomh hinaimsithe a bheidh ábhar an bhailiúcháin agus cé chomh furasta agus a bheidh sé ag úsáideoir an bailiúchán a leanúint. (Déantar cur síos ar chuid den phróiseas cinnteoireachta sin anseo).

Ar deireadh ar an leathanach “Na sraitheanna”, tá 45 íomhá le feiceáil, tagraíonn gach íomhá do shraith ar leith, agus tá cur síos ar an tsraith chéanna ceangailte le gach íomhá. Faoi láthair tá 13 shraith ar oscailt don phobal, mar a luadh cheana, agus sna cásanna seo tá naisc chuig catalóg na cartlainne le fáil sa chur síos. Tá an-tairbhe ag baint le bheith in ann cur síos ar gach aon cheann de na 45 sraith a fheiceáil (ní hamháin na cinn atá inrochtana), agus ciallaíonn sé go dtuigeann an t-úsáideoir an comhthéacs lena mbaineann an t-ábhar atá curtha ar fáil, agus eolas aige/aice ar céard le bheith ag súil leis ó ábhair a chuirfear ar fáil amach anseo.

An chaoi leis an Taispeántas Digiteach a leanúint:

Fiú má thugann an t-úsáideoir sracfhéachaint bheag ar an taispeántas seo, ar a laghad, gheobhaidh sé/sí léargas ar obair Chonradh na Gaeilge mar eagraíocht agus ar an ábhar a tugadh do OÉG. Is pléisiúr ann féin é dul trí na 45 íomhá atá ar fáil ar an leathanach “Na sraitheanna”. Le tairbhe cheart a bhaint as an taispeántas seo, áfach, moltar don úsáideoir tuiscint cheart a fháil ar an dóigh chun an chatalóg chartlainne a leanúint. Is trí thástáil agus trí earráid a dhéanamh is fearr a gheofar an t-eolas seo, ach tá iarracht mhór déanta agamsa anseo le cur síos a dhéanamh ar an bpróiseas féin.

Nuair a chliceálann úsáideoir ar cheann ar bith de na 45 íomhá a bhaineann le sraitheanna aonair, tugtar chuig bosca dialóige iad ina bhfuil leagan níos mó den íomhá ar chlé, agus cur síos dátheangach ar an tsraith féin ar dheis.

Faoi bhun an téacs sin tá deilbhín beag den íomhá chéanna le feiceáil, agus nasc taobh leis nó faoina bhun (féach íomhá). Más mór agus más fada an téacs, seans go mbeidh ort scrollú síos leis na deilbhíní seo a aimsiú.

Trí chliceáil ar an deilbhín nó ar an nasc osclaítear leathanach nua mar a dtugtar ní hamháin an cur síos, ach meiteashonraí eile amhail eolas faoin bhfoilsitheoir, teideal na sraithe, aitheantóir uathúil agus, i gcás gur cuireadh an tsraith ar fáil don phobal, nasc chuig catalóg na cartlainne (is féidir teacht air seo sa réimse “relation”). (Arís eile, beidh ort scrollú síos an leathanach le teacht ar an eolas uile seo.)

Tugtar leagan níos mó den íomhá freisin agus is féidir tuilleadh scrúdú a dhéanamh air sin trí zúmáil isteach.

An chaoi le Catalóg na Cartlainne a úsáid:

CALM a thugtar ar an mbunachar cartlainne a mbaintear úsáid as in OÉG agus is anseo atá gach ábhar atá catalógaithe inár gcartlanna le fáil. Nuair a dhéanann úsáideoir cliceáil ar aon cheann de na naisc ar an leathanach “sraitheanna” de chuid thaispeántas digiteach Chonradh na Gaeilge, ní hamháin go dtugtar chuig an mbunachar cartlainne é/í, ach tugtar chuig suíomh ar leith é/í freisin – an iontráil chatalóige don tsraith sin.

Taispeánfar arís an cur síos mar aon le haon eolas nua amhail an raon dátaí, an fhormáid (e.g. páipéar, grianghraif, comhad fuaime) agus an líon (cé mhéad bosca, foshraith, comhad etc.). Mar sin féin, is dócha gurb é an nasc chuig an mbrabhsálaí ordlathais an uirlis is úsáidí atá ar fáil ar an leathanach seo, nasc atá le fáil sa réimse “Ref No”. (San íomhá thíos, tá an cúrsóir ar an nasc seo).

Céard é an Brabhsálaí Ordlathais?

Is é seo ordlathas aon bhailiúcháin agus taispeánann sé sraitheanna, foshraitheanna, comhaid agus ábhar de réir ordlathais ar geall le crann é in ord íslitheach. Sa sampla thuas tá an iontráil chatalóige don 4ú sraith sa bhailiúchán “Craobhacha...” le feiceáil. Trí chliceáil ar an nasc G60/4 sa réimse “Ref No”, tugtar chuig an mbrabhsálaí ordlathais muid, agus ní hamháin go bhfeicfimid mar a bhaineann an tsraith seo le comhthéacs an bhailiúcháin iomláin (tá sé aibhsithe i gcló buí), ach feicfimid freisin na foshraitheanna agus na comhaid atá sa tsraith ar leith seo.

Taispeánann na deilbhíní + agus – ar thaobh clé na sraithe, na foshraithe etc. gur féidir a thuilleadh fairsingithe a dhéanamh [féach na híomhánna].

Is dóigh gurb é an brabhsálaí ordlathais an bealach is fusa leis an mbailiúchán catalógaithe a leanúint. De réir mar a chuirtear tuilleadh tráinsí ar fáil, is amhlaidh a chuirfear na hiontrálacha catalóige a bhaineann leo le bunachar na cartlainne. Cuirfear naisc ón taispeántas digiteach leis seo freisin d’fhonn aird a tharraingt ar na hiontrálacha nua seo.

Mar sin de, ní hamháin gur taispeántas oideachasúil spraíúil é an taispeántas seo as féin, ach is uirlis thábhachtach é freisin le comhthéacs an ábhair agus na sraitheanna i mbailiúchán Chonradh na Gaeilge a thuiscint AGUS mar nasc áisiúil le rochtain a fháil agus cuardach a dhéanamh ar chatalóg chartlainne CALM. De réir mar a dhéantar dul chun cinn ar phróiseáil agus ar chatalógú an bhailiúcháin, is amhlaidh atá an taispeántas seo ina fhráma foirfe tagartha leis na sraitheanna is déanaí a chuardach de réir mar chuirtear ar fáil iad.

Más é go bhfuil an taispeántas á fheiceáil agat den chéad uair, nó más é go bhfuil tú ag seiceáil le fáil amach ar cuireadh sraitheanna ar leith ar fáil, tá súil agam go mbainfidh tú taitneamh as!

Go dtí an chéad uair eile,

Beir bua,

Niamh

English version:

Blog 4: Conradh na Gaeilge Archive: Digital Exhibition Launched

Naisc eile:

An Taispeántas Digiteach

Blag 1: Chartlann Chonradh na Gaeilge - An Chéad Chéim

Blag 2: Chartlann Chonradh na Gaeilge - An Chartlann a Mheas

Blag 3: Chartlann Chonradh na Gaeilge - Chéim 2: An Chóiriú

Conradh na Gaeilge - Digital Exhibition Launched

Last month a mini digital exhibition of the Conradh na Gaeilge Archive, featuring over 40 images taken from the collection, was launched to tie-in with Seachtain na Gaeilge. As luck would have it, work was almost complete before we went into lockdown for Covid-19, and we were able to remotely launch this wonderful exhibition on St. Patrick’s Day, the final day of the annual campaign. In previous blogs (see below for links) I have described the work that goes on behind the scenes before a collection is opened to the public, the processes an archivist needs to carry out and the decisions that need to be made. It was also announced that material would be released to the public in tranches, rather than waiting for the whole collection to be fully processed, due to the vast size of this wonderful collection. This new exhibition is therefore designed to perform another very important function - it gives the user context, something which is of particular importance when access is being rolled out in this gradual manner.

Context:

When examining an item from an archival collection, it is vital that the user understands its context. For example: How does this item relate to the collection as a whole? How does it relate to other items in the collection? This exhibition aids the user in discovering those answers. Firstly, on the homepage the user is given background information on the organisation itself, the timeframe covered in the collection and the history of how and when this material was gathered and donated to NUIG.

On the second page of the online exhibition ("Arrangement"), a detailed explanation is given on how the collection is arranged, why certain topics were grouped together, and why certain decisions were made. When considering the arrangement of a collection, the archivist is always thinking of how discoverable material in the collection will be and how easy the collection is for the user to navigate. (Some of that decision making process is covered here).

Finally on the page labelled “The series”, 45 images can be seen, each representing an individual series, and each one attached to a description of that series. Currently 13 of these series are open to the public, as mentioned previously, and in these cases the descriptions include links to the archive catalogue. The benefit of being able to see descriptions of all 45 series (and not just those accessible), means the user understands the context within which the released material sits, and knows what to expect from future releases.

How to navigate the Digital Exhibition:

A casual browse of this exhibition will give the user, at the very least, an overview of Conradh na Gaeilge’s work as an organisation and an idea of what has been transferred to NUIG. Trawling through the 45 images available on the “The series” page is a pleasure in itself.

However to fully benefit from this exhibition, gaining a proper understanding of how to use it to navigate to the archival catalogue is recommended. The best way to gain this knowledge is through trial and error, but I have gone some way towards describing the process here.

When a user clicks on any one of the 45 images representing individual series, they are brought to a dialogue window that shows the image in larger detail on the left, and a bilingual description of the series itself on the right.

Under this text a small icon of the same image can be seen, with a link beside or under it (see image). If the text is substantial you may need to scroll down to get to these.

By clicking on either the icon or on the link a new page opens which gives not only the description but other metadata such as publisher information, title of the series, unique identifier and, where the series has been released to the public, a link to the archive catalogue (this can be found in the field “relation”). (Again, you will need to scroll down the page to access all this information).

It also gives a larger version of the image, which, if clicked on, can be further examined including through zooming.

How to use the Archive Catalogue:

The archive database that is used in NUIG is known as CALM and this is where anything in our archives, which has been catalogued, can be found. When a user clicks on any of the links within the “series” page of the Conradh na Gaeilge digital exhibition, they are brought not only to this archival database, but to a specific location – the catalogue entry for that series.

This will again show the description, along with new information such as the date range, the format (eg paper, photographs, audio) and the extent (how many boxes, sub-series, files etc.). However, probably the most useful tool available on this page is the link to the hierarchy browser, which can be found in the “Ref No” field. (In the image below, the cursor is pointing at this link).

What is the Hierarchy Browser?

This is the hierarchy of any collection and shows series, sub-series, files and items in a tree-like hierarchy in descending order. In the example above the catalogue entry for the 4^th series in the collection “Branches...” can be seen. By clicking on the G60/4 link in the “Ref No” field we are brought to the hierarchy browser, and can see not only where this series comes in the context of the overall collection (it is the one highlighted in yellow), but what sub-series and files are in this specific series.

The + and – icons to the left of a series, sub-series etc. show that further expansion is possible [see images].

The hierarchy browser is probably the easiest way to navigate through the catalogued collection. As more tranches are released, their catalogue entries will be added to the archive database. Links from the digital exhibition will also be added to point to these new entries.

This digital exhibition is therefore not only an educational and fun exhibition in its own right, it is also both a key tool to understanding the context of items and series within the Conradh na Gaeilge collection AND a handy link to accessing and exploring the archive catalogue CALM. As progress continues on processing and cataloguing the collection, this exhibition also becomes the perfect reference for exploring the latest series as they are released.

Whether exploring the exhibition for the first time, or checking back to see whether specific series have been released, I hope you enjoy it!

Until next time,

Beir bua,

Niamh 

Irish Version: 

Blag 4: Chartlann Chonradh na Gaeilge - Taispeántas Digiteach Seolta

Other Links:

Conradh na Gaeilge Digital Exhibition

Blog 1: Conradh na Gaeilge Archive - The First Step

Blog 2: Conradh na Gaeilge Archive - Appraising the Archive

Blog 3: Conradh na Gaeilge Archive - Phase 2: The Arrangement

Cartlann Chonradh na Gaeilge - Céim 2: An Cóiriú

Agus an geimhreadh ag teannadh linn, agus ceann de na himeachtaí is tábhachtaí i saol na Gaeilge, an tOireachtas, buailte linn, tá sé tráthúil an scéal is déanaí a roinnt libh maidir leis an obair atá idir lámha ar chartlann Chonradh na Gaeilge. Is é seo an tríú blag i sraith a bhfuil sé mar aidhm aici spléachadh a thabhairt daoibh ar a mbíonn ar siúl ag an gcartlannaí - i.e. mé féin! D’inis mé daoibh i gcéad bhlag na sraithe seo faoi na céimeanna éagsúla atá ríthábhachtach chun bailiúchán a phróiseáil sular féidir é a chur ar fáil don phobal: bíodh a fhios agat céard atá agat, déan sábháilte é, déan é a mheas, déan cinneadh faoin leagan amach, déan é a chatalógú, déan cinneadh faoi cad ba cheart a bheith ar fáil don phobal agus ansin cuir ar fáil é. Rinneadh plé níos mionsonraithe sa dara blag ar an bpróiseas breithiúnais, agus tugadh míniú ar an réasúnaíocht a bhí taobh thiar den tionscadal ollmhór seo a bhriseadh suas ina thrí chéim: Tús na hOibre (is é seo an próiseas trína ndéantar ábhar gach bosca a thógáil amach, a scrúdú, a liostú agus a chur i mboscaí cartlainne speisialta a stóráiltear ansin i seomraí stórais sábháilte aerchóiriúcháin), Cóiriú agus an Chéim Dheireanach.

Leanann an blag seo ón gceann deireanach agus cuireann sé síos ar an obair a bhíonn i gceist nuair atáthar ag teacht ar chinneadh maidir le cóiriú a chur ar bhailiúchán. Pléitear ansin an chéim dheireanach den saothar leanúnach seo.

Dhá shampla den eagar a bhfuil trí leibhéal den ordlathas liostaithe anseo.  Beidh leibhéil eile ordlathais sa bhailiúchán, lena n-áirítear fo-fhoshraith, comhad agus mír.

Cóiriú

Ag deireadh na Chéad Chéime, tá a bhfuil sa bhailiúchán trí chéile cosanta ó riochtaí na haeráide, tá a fhios againn (ag leibhéal bunúsach) céard atá ann, agus tá tuairim againn cén chaoi teacht air.

An chéad chéim eile sa phróiseas cinneadh a dhéanamh maidir le cóiriú. Bíonn smacht intleachtúil againn ar bhailiúchán nuair atá cóiriú curtha air, tugann sé struchtúr dó agus éascaíonn sé an réamhobair atá le déanamh chun go mbeidh na míreanna atá ann inaimsithe ag taighdeoirí sa todhchaí trí ábhar a bhaineann lena chéile a ghrúpáil faoi chatagóirí ar leith i sraitheanna/foshraitheanna/comhaid etc.

Tá dhá fhochéim i gceist leis an gcéim seo:

• Cóiriú intleachtúil

• Cóiriú fisiciúil

Cóiriú Intleachtúil

Bhí orm, ar an gcéad dul síos, teacht ar cóiriú loighciúil chun ciall a bhaint as an mbailiúchán agus gach a raibh ann a dhéanamh a inaimsithe agus ab fhéidir. Is é an nós imeachta a ghlacfaidh an cartlannaí chuige nó chuici féin go hiondúil aon cóiriú reatha a bhí ann a choinneáil. Ar an drochuair, ní raibh sé sin indéanta sa chás seo. Cuimsítear breis agus 125 bliain sa bhailiúchán seo, tréimhse inar bhog ceanncheathrú an Chonartha sé huaire, agus ina raibh 32 uachtarán aige a chuimsigh 35 téarma oifige. Stóráladh ábhar i roinnt suíomhanna, stóráil sheachtrach san áireamh, agus ní raibh aon cóiriú inaitheanta air. Bhí modhanna oibre éagsúla ag rúnaithe éagsúla i gcaitheamh na mblianta, agus ba léir gur bogadh roinnt uaireanta é ón uair a tionscnaíodh é. (Is gnách go dtarlódh a leithéid i gcás eagraíochta chomh mór agus chomh fadsaolach sin!)

Cóiriú Fisiciúil

Tar éis dom an cinneadh a dhéanamh maidir le cóiriú, bhí orm na míreanna a chur le chéile go fisiciúil faoin struchtúr sin. D’fhág sé sin gur thosaigh mé ag céad chatagóir an eagair agus gur bhain mé amach gach ar bhain leis an gcatagóir sin ó gach bosca a raibh a leithéid d’ábhar iontu. Ní beag an líon sin i gcás roinnt de na catagóirí. Mar is féidir libh a shamhlú, bhí go leor ama i gceist leis sin ach ba thábhachtach an obair í. Bhí míreanna a bhain le topaicí sainiúla faoi leith scaipthe fud fad an bhailiúcháin go dtí gur críochnaíodh céim fhisiciúil an chóirithe.

Cad é an Chóiriú?

Tá trí phríomhchuid i gceist leis an cóiriú atá roghnaithe agam, agus cuimsítear leo sin 45 sraith. (Bailiúchán OLLMHÓR  atá ann, ar ndóigh!!!)

Cuimsíonn an chéad chuid (sraith 1 – 13) an eagraíocht féin agus a struchtúr agus san áireamh ann tá tuarascálacha bliantúla, doiciméid bheartais, comhaid fostaithe, ábhar riaracháin, ábhar airgeadais, foilseacháin, miontuairiscí na hArd-Fheise, Caidreamh Poiblí mar aon le hábhar ó chraobhacha agus coistí éagsúla. Baineann an dara cuid (sraith 14 – 21) leis na hEalaíona agus an Cultúr go ginearálta agus áirítear leis comórtas bliantúil an Oireachtais, féilte in Éirinn agus thar lear, ceol, spóirt, drámaíocht agus litríocht. Taighde is mó atá sa chuid deiridh (sraith 22 – 45), agus san áireamh tá páipéir Dhonncha Uí Shúilleabháin agus Ghiolla Críost Uí Bhroin mar aon le hábhar a bhaineann le Pádraig Mac Piarais, Tuaisceart Éireann, an pholaitíocht, ranna Rialtais agus gnólachtaí. Tá sraith fhairsing ann chomh maith a bhaineann leis na feachtais éagsúla a reáchtáil an eagraíocht nó a raibh baint aici leo.

Suaitheantais éadaigh an Oireachtais ó na 1940í nó na 1950í agus biachlár ó 1979

Tá struchtúr anois agam faoin cóiriú seo chun uimhreacha tagartha a eisiúint do gach sraith, foshraith, comhad agus mír. Tugadh an cód G60 ar bhailiúchán Chonradh na Gaeilge, mar shampla. Tá a fhios agam anois, i bhfianaise 45 sraith a bheith ann san iomlán, go dtósóidh na cóid sraithe ag G60/1 agus go gcríochnóidh siad ag G60/45, agus go leanfar leis an uimhriú de réir ordlathas an chóirithe e.g. tabharfar an cód G60/19/2/3 ar an tríú comhad sa 2ú foshraith den 19ú sraith!

Doiciméid stóráilte go sábháilte i bhfillteán saor ó aigéad, agus marcáilte leis an uimhir thagartha ábhartha. Is féidir an raon cód tagartha atá comhdaithe sa bhosca a fheiceáil ar chlaibín an bhosca.

Catalógú

Agus an dara céim curtha i gcrích, tá sé in am an bailiúchán a chatalógú. Ní bheidh sé indéanta don taighdeoir uirlis chuardaigh a úsáid chun fáil amach céard atá sa bhailiúchán ar féidir féachaint air go dtí go mbeidh an catalógú curtha i gcrích. Is é atá i gceist le catalógú cur síos a dhéanamh ar bhailiúchán, sraith, foshraith, comhad nó mír, ar cur síos é sin a insíonn don taighdeoir ní hamháin a bhfuil i gceist leis ach an comhthéacs chomh maith. Tá gnáthréimsí sonraí le comhlánú ag an gcartlannaí gairmiúil ag an staid seo agus ní mór dó nó di treoirlínte diana tuairisciúla a leanúint chun cloí le dea-chleachtas. Cuirtear an t-eolas sin ansin isteach i mbunachar sonraí (cartlainne) CALM.

Gabháil scáileáin den chrann taifead in CALM (bunachar sonraí cartlainne) ina bhfuil gach ceann den 45 sraith ar taispeáint.  

I gcás bailiúcháin chomh mór leis an gceann seo, is é an bealach is sábháilte chun a chinntiú go gcloífear leis na cleachtais is fearr ná cur síos a dhéanamh ar an mbailiúchán go céimneach ón leibhéal bailiúcháin síos go dtí an leibhéal comhaid nó fiú an leibhéal míre, agus cinntiú go bhfuil gach céim críochnaithe sula mbogfar ar aghaidh chuig an gcéad chéim eile. Tá áthas orm a bheith in ann a thuairisciú go bhfuil an cur síos ag an Leibhéal Bailiúcháin agus ag an Leibhéal Sraithe críochnaithe anois. Tá mé ag obair anois ar liostú ag leibhéal níos ísle den ordlathas (e.g. fo-fhoshraith / comhad) agus tá mé an-sásta a bheith in ann a rá go scaoilfimid le codanna den bhailiúchán i gcodanna de réir mar a chríochnaítear iad. Déanfaimid amhlaidh mar gheall ar an méid spéise atá á chur sa bhailiúchán agus mar go bhfuil sé chomh mór sin, agus ionas nach mbeidh ar thaighdeoirí fanacht go dtí go mbeidh cur síos déanta ar an mbailiúchán ina iomláine. Déanfaidh mé sin chomh tapaidh is atá mé in ann, ach ní mór foighne a bheith agaibh! Díreach mar go gcuirtear cuid amháin ar fáil, ná glac leis go mbeidh an chéad cheann eile sna sála air!

Rogha dearaí lógó do Iubhaile Órga na hArd-Chraoibhe. Ar taispeáint sna híomhánna tá an mhír roimh agus i ndiaidh glanadh bunúsach ar an dromchla agus mionobair dheisiúcháin ag úsáid na huirlisí atá ar taispeáint. 

Gnéithe eile le cur san áireamh

Tá dhá shaincheist eile atá luaite agam cheana féin a bhfuil aghaidh le tabhairt orthu ag an gcéim seo, is iad sin cinntí a dhéanamh maidir le hinrochtaineacht i gcomhthéacs GDPR agus breithnithe eile chun go mbeifí comhlíontach leis an reachtaíocht agus, ar an dara dul síos, míreanna a roghnú le haghaidh a ndigitithe. Sa chás gur bailiúchán beag atá i gceist (roinnt boscaí cartlanna, mar shampla), tá sé in ann a bheith éasca teacht ar na hacmhainní chun é a dhigitiú ina iomláine, agus an bailiúchán ar fad a chur ar fáil ar an gcaoi sin (seachas na taifid sin nach mór iad a bheith dúnta ar aon chuma chun bheith comhlíontach le GDPR etc.). I gcás bailiúchán ollmhór cosúil leis an gceann seo, ní raibh sé indéanta i dtéarmaí praiticiúla gach uile rud a dhigitiú. Tagann saincheisteanna cosúil le ham, costas agus stóráil chun cinn, faraor. Tá deacracht ann chomh maith ó thaobh an comhthéacs a bhaineann le gach íomhá a choinneáil, go háirithe mura bhfuil sí liostaithe ag leibhéal míre. Ní mór, mar sin, roghnú cúramach agus pragmatach a dhéanamh. De réir mar a leanaim le próiseáil agus le liostáil an bhailiúcháin, tarraingím aird ar na míreanna a bhféadfaí iad a dhigitiú amach anseo. 

Cur ar fáil

Ar aghaidh linn chuig an dea-scéal mar sin! Mar a luadh cheana, beidh sraitheanna á gcur ar fáil againn don phobal i gcodanna chun ligean do thaighdeoirí rochtain a fháil ar na codanna sin den bhailiúchán atá críochnaithe sula gcríochnófar an liostáil go hiomlán. Cuirfear na codanna sin ar fáil ar bhonn eatramhach i rith na bliana seo chugainn de réir mar a chríochnaítear iad. Tá tús áite á thabhairt do shraitheanna bunaithe ar líon fachtóirí, lena n-áirítear méid, spéis don taighdeoir, moltaí ón ngrúpa sainspéise, a éasca a bheidh sé iad a chur ar fáil agus ábhair imní maidir le GDPR. 

Céard atá á chur ar fáil?

Sé shraith atá i gceist leis an gcéad chuid roimh Oireachtas na bliana seo: “Craobhacha, Coistí Ceantair agus Dála Cúige”, “Comhaltas Uladh”, “Drámaíocht, Amharclannaíocht agus Scannánaíocht”, “Spóirt”, “Pádraig Mac Piarais” agus, ar ndóigh “An tOireachtas”. I measc an ábhair a mbaineann spéis faoi leith leis áirítear craobh Londan agus Ard-Chraobh CnaG, litreacha ó Bhreandán Ó Beacháin agus Seán O’Casey faoi dhrámaí i nGaeilge, ábhar a bhaineann le Scoil Éanna, cláir, cuirí agus boinn comórtais. Cuimseofar tréimhse ama ó na 1890í go dtí an lá atá inniu ann sa 72 bosca ábhair a osclófar. Chun tuiscint cheart a fháil, áfach, ar shaibhreas an ábhair in aon cheann de na sraitheanna seo, moltar duit lá a chur i leataobh chun cuairt a thabhairt orainn anseo in OÉ Gaillimh, agus a bheith ag treabhadh leat trí na boscaí tú féin!

Dhá ghrianghraf ó leabhar cuntas craoibhe i Londain a n-áirítear leis scoil in Highgate a raibh ranganna Gaeilge ar siúl inti.

An chéad chéim eile

Cuirfear an chéad chuid eile ar fáil (má spáráiltear muid!) go gairid roimh an Nollaig, agus eiseofar tuilleadh in 2020. Chun súil a choinneáil orthu, bí ag faire amach d’fhógraí eile amach anseo ar an mblag seo nó ar twitter (@nuigarchives).

Go dtí sin, bainigí taitneamh as na híomhánna seo a thugann blaiseadh beag dá bhfuil ann! 

An clár do “An Comhar” (aisteoirí Bhaile Átha Cliath) in Amharclann na Cathrach in 1925

Seic a scríobhadh do Phádraig Mac Piarais do agus thar ceann Scoil Éanna in 1912. Tá síniú an Phiarsaigh ar chúl.

Póstaeir Chumann Lúthchleas Gael do Chraobhchomórtas Iománaíochta Sóisearach, gan dáta ach deireadh na 1950í is dócha

Go dtí an chéad uair eile,

Beirigí bua,

Niamh

English version:

Blog 3: Conradh na Gaeilge Archive - Phase 2: The Arrangement

Blaganna roimhe seo:

Blag 2: Cartlann Chonradh na Gaeilge - An Chartlann a Mheas

Blag 1: Cartlann Chonradh na Gaeilge - An Chéad Chéim

Blog 2: Conradh na Gaeilge archive - Appraising the Archive

Blog 1: Conradh na Gaeilge Archive - The First Step